Rize
Karadeniz Bölgesi'nin Doğu Karadeniz bölümünde yer alan Rize ili doğuda Artvin, güneyde Erzurum, güneybatıda Bayburt, batıda Trabzon kuzeybatıda Karadeniz ile çevrilidir. Şehrin nüfusu 2008 yılına göre 97.274'tür.1927'de 14.000 olan nüfusu 1990'da 52.743'e, 2000'de 78.144'e, 2007'de 94.800'e çıkmıştır.

Bazı görüşlere göre Yunanca bir terminoloji ile rize (ριζα) "dağ eteği"  alternatif bir görüşe göre de Lazca terminoloji ile Rhizaioni "insanların ve askerlerin toplandığı yer anlamındadır.

2007 yılında il nüfusu 316.252 olup, 1990 yılında 348.776 olduğu göz önüne alındığında büyük şehirlere göç yüzünden il nüfusu azalmaktadır.

Antik Çağ'da kurulan Yunan kolonilerinden birisi olup ilk olarak Bizanslı tarihçi Prokopius'un notlarında Trabzon bölgesi içinde bir köy olarak Rhizaeum formunda bahsi geçmektedir. 1461 yılında Trabzon İmparatorluğu'nun yıkılmasın ile Osmanlı egemenliğine girmiş, 19. yüzyılın ikinci yarısında Batum'un Ruslar'a bırakılmasının ardından Lazistan sancağına başkent, Cumhuriyet döneminde il merkezi olmuştur. 1. Dünya savaşında yaklaşık iki yıl süren Rus işgalinin ardından özellikle çay ekiminin yaygınlaşması ile önemli bir gelişme göstermiştir.

Dağlar

Topraklarının % 78'i dağalrla kaplı olan Rize kenti dar bir sahil şeridi üzerine kurulmuştur. Kıyıdan 10-15 km içeride yükseklik 400 metreyi aşmakta güneye doğru gidildikçe yükseklik artmaktadır. İl topraklarındaki önemli dağlar şunlardır

  • Kaçkar (3.251 m)
  • Barut (3.251 m)
  • Ziglat (3.511 m)
  • Verçenik (3.711 m)
  • Hipot (3.560 m)

Bitki örtüsü

Ormanlar alçak kesimlerde kızılağaç, gürgen, kestane, ıhlamur, kayın, meşe gibi yayvan yapraklı ağaçlar ve yerli halkın komar adını verdiği orman gülünden oluşmaktadır.Daha yüksek kesimler ise ladin ve köknar gibi iğne yapraklı ağaçlarla kaplıdır.

Akarsular

  • Fındıklı Deresi
  • Büyükdere
  • Pazar Suyu
  • Karadere
  • İyidere veya Kalopotamos

Göller

İl içinde önemli büyüklükte göl olmamakla birlikte Kaçkar zirvelerinde küçük buzul gölleri bulunmaktadır.

İklim

Kıyı kesiminde ılık ve çok yağışlı bir iklim hüküm sürmektedir. Rize ili Türkiye'nin en çok yağıl aşan bölgesidir.

Ekonomi

Rize ekonomisi,çoğunlukla çay sektörüne dayalıdır.

Kültür

Rize bölgesinde ağırlıkda olan dil Türkçedir. Bu'nun yanında Lazca, Hemşince gibi azınlıkda olan diller vardır. Bu azınlık daki diller genel olarak Pazar, Adeşen, Fındıklı gibi ilçelerin bazı köylerinde kullanılır. Daha önceden bu bölgede lazlar ve hemşinliler olduğu iç.in Orjinal köy ve yerleşim adları Lazca, Hemşince]]ydi ama 1461 yılında Fatih Sultan Mehmet Han Pontus'u yıkmasıyla bu bölgeye yerleştirilen Türkler Rize bölgesini Türkleştirdiği gibi zamanla bölge isimleri de Türkçeleştirmişdir.Türkçeleştirmenin en yoğun olduğu zaman dilimi ise Yavuz Sultan Selim dönemi ile Cumhuriyet dönemidir.Ne gariptir ki halen Rize'de Salarha, Andon gibi Türkçe olmayan yer isimleri kullanılmaktadır.

Folklor

Rize folkloru, yörede atma veya kesme türkü olarak adlandırılan maniler,atasözleri, deyimler ve bilmeceler bakımından çok zengindir.Halk oyunları açısından horon ve karşılama yöre olan Rize'de sahil kesiminde kemençe iç kesimlerde ise tulum oyunlara eşlik çalgısı olarak kullanılmaktadır. Güneysu yöresinde ağız armonikası ve bazı Laz ve Hemşin köylerinde şimşir kaval seyrek de olsa aynı amaçla kullanılmaktadır

Sahil: Hemşinliler ve Lazlar tarafından "Horum" olarak adlandırılan sahil halkının diğer kültürel özellikleri Trabzon ile küçük ayrıntılar dışında ortaktır. Belde peştemal (çoğunlukla kavuniçi,- siyah çizgili), üstte fermene adı verilen yelek, kamis adı verilen keten içlik giyilip başta keşan örtülmektedir. Hemşin: Peştemal özellikle yaşlı kadınlar tarafından tercih edilmektedir. Koknoç adı verilen önlük ve başa bağlanan şar- puşi ikilisi Hemşinli kadının sembolüdürz.

Ulaşım

Rize bölgesine ulaşım ağırlık da olarak oto yol (Karadeniz sahil yolu) ile giderilmektedir. Bunun yanı sıra deniz yolu da ulaşım aracı olarak kullanılır.

Eğitim

Rize Merkez ve İlçelerinde Eğitim Yüzdesi %90 ların Üzerindedir.

Turizm

Yeşillikler kenti olan Rize'de çoğu Osmanlı döneminde yapılmış çok sayıda mimari eser bulunmaktadır. Rize ilinin tarihi zenginliklerinin yanısıra, doğa güzellikleriyle de çekici bir turizm merkezi olup özellikle Hemşin yaylaları son yıllarda yayla turizminin en çok rağbet gören durakları olmuştur. Rize ilinin dikkate değer tarihi ve turistik yerleri şunlardır:

Tarihi yerler

  • Rize Kalesi
  • İslampaşa camii
  • Gülbahar camii
  • Caferaşa camii
  • Zeleki Kalesi
  • Atina kalesi veya Kız Kulesi
  • Zilkale
  • Kale-i Bala

Doğal Güzellikler

  • Ayder yaylası ve kaplıcası
  • Andon içmesi
  • İkizdere Şimşirli içmesi
  • Elevit yaylası